استان آذربایجان غربی یکی از ۳۱ استان ایران است، که در منطقهٔ آذربایجان در شمال غربی این کشور قرار دارد و مرکز آن شهر ارومیه است. این استان با داشتن حدود ۱۰۰۰ کیلومتر راه اصلی و بزرگراه که از شمالی‌ترین نقطه استان (مرز بازرگان) تا جنوبی‌ترین منطقه آن (بوکان) را به هم متصل می‌کند و از امکان ارتباطات زمینی مناسبی برخوردار است.


شهر های استان آذربایجان غربی :


جغرافیا

استان آذربایجان غربی در شمال‌غربی ایران قرار دارد و از شمال به جمهوری آذربایجان و ترکیه، از مغرب به کشورهای ترکیه و عراق، از شرق به استان آذربایجان شرقی و استان زنجان و از جنوب به استان کردستان محدود است. مساحت استان برابر ۳۷٫۰۵۹ کیلومتر مربع است که سیزدهمین استان بزرگ کشور محسوب می‌شود و ۲٫۲۵ درصد مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد. جمعیت استان آذربایجان غربی طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، ۲٬۸۷۳٬۴۵۹ نفر است که ۴٫۰۸ درصد جمعیت کل کشور را در خود جای داده‌است و از این لحاظ هشتمین استان پرجمعیت کشور به‌شمار می‌آید.

استان آذربایجان غربی یکی از مناطق کوهستانی کشور است و توپوگرافی متنوع و گسترده‌ای دارد. بر اساس ساختار طبیعی استان،اکوسیستمهای ویژه‌ای از ترکیب گیاهان در سطوح مختلف پوشش گیاهی در سطوح مختلف توپوگرافی به وجود آمده‌است که اهم آن‌ها به شکل جنگلها و مراتع خودنمایی می‌کنند.

این استان عمدتاً تحت تأثیر جریان هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه‌است، ولی در برخی از ماه‌های زمستان، تودهٔ هوای سردی از اطراف شمال، هوای مدیترانه‌ای آن را متأثر کرده و موجب کاهش قابل توجه دما می‌شود.


ناهمواری ها

سراسر مرز استان با ترکیه و عراق از کوه‌های مرتفع دیوارمانندی از شمال به جنوب کشیده شده‌است که منبع چشمه‌های آب فراوان هستند.


رودخانه ها

 

  • گدار چای
  • زرینه رود
  • سیمینه رود
  • مهابادرود
  • باراندوزچای
  • شهرچای
  • نازلوچای
  • زولاچای


مردم شناسی

ترک‌های آذربایجانی و کردها از گروه‌های عمده این استان به شمار می­روند.

کردها در بخش‌های مرتفع غربی و جنوبی استان نشیمن دارند و متقابلاً ترک‌های آذری در دشت‌های پیرامون دریاچه ارومیه و بخشی نیز در دشت‌های شمال و جنوب شرقی استان، سکونت دارند. همچنین اقلیت‌های آشوری و ارمنی هم در استان ساکن هستند.

در یک نظرسنجی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام داد و بر اساس یک بررسی میدانی و یک جامعه آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر ایران بود، درصد اقوامی که در این نظرسنجی نمونه‌گیری شد در استان آذربایجان غربی ۷۶٫۲٪ ترک، ۲۱٫۷ کرد، ۰٫۸٪ فارس، ۱٫۱٪ سایر اقوام و ۰٫۳٪ بدون‌جواب بود. جزئیات به شرح زیر بود:

  • ۷۶٫۲٪ ترک (که ۶۷٪ از مردان استان و ۸۴٫۷٪ از زنان استان، ۸۲٫۵٪ از شهرنشینان استان و ۶۶٫۴٪ از روستانشینان استان، ۷۳٪ از جمعیت زیردیپلم استان و ۸۰٫۳٪ از دیپلمه‌های استان و ۸۲٫۶ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
  • ۲۱٫۷ کرد (که ۳۰٫۵٪ از مردان و ۱۳٫۴٪ از زنان استان، ۱۵٫۴٪ از شهرنشینان و ۳۱٫۲٪ از روستانشینان استان، ۲۶٪ از جمعیت زیردیپلم و ۱۶٫۱٪ از دیپلمه‌ها و ۱۲٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
  • ۰٫۸٪ فارس (که ۰٫۳٪ از مردان و ۱٪ از زنان استان، ۱٫۳٪ از شهرنشینان و ۰٪ از روستانشینان استان، ۰٪ از جمعیت زیردیپلم و ۱٫۵٪ از دیپلمه‌ها و ۲٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
  • ۱٫۱٪ سایر اقوام (که ۱. ٫۶٪ از مردان و ۱٪ از زنان استان، ۰٫۳٪ از شهرنشینان استان و ۲٫۴٪ از روستانشینان استان، ۱٪ از جمعیت زیردیپلم و ۲٫۲٪ از دیپلمه‌ها و ۰٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)
  • و ۰٫۳٪ بدون‌جواب (که ۰٫۶٪ از مردان، ۰٫۵٪ از شهرنشینان، و ۱٫۸٪ از جمعیت بالای دیپلم استان را تشکیل می‌دادند)


تاریخ

از نظر تاریخی، تاریخ باستانی آذربایجان با تاریخ قوم ماد در آمیخته‌است. قوم ماد پس از مهاجرت به ایران آرام آرام قسمت‌های غربی ایران از جمله آذربایجان را تصرف کردند. مقارن این ایام دولتهایی در اطراف آذربایجان وجود داشت که از آن جمله می‌توان به دولت آشور در شمال بین‌النهرین، دولت هیق در آسیای صغیر، دولت اورارتو در نواحی شمال و شمال غرب، اقوام کادوسی در شرق و کاسیان در حوالی کوه‌های زاگرس اشاره کرد. بعد از تأسیس دولت ماد، آذربایجان به ماد کوچک معروف شد و مشتمل بر شهرهای قدیمی همدان، ری، اصفهان وکرمانشاه بود.

گروهی معتقدند که نام آذربایجان گرفته شده از «آذرآبادگان» گرفته شده و به معنی سرزمین آتش است. بزرگ‌ترین آتشکده‌های زرتشتی در این منطقه بوده‌است و نمونه آن هنوز در باکو پایتخت جمهوری آذربایجان بجا مانده‌است. گروهی دیگر وجه تسمیه آذربایجان را مربوط به وجود سرداری به نام آتورپات یا اتروپاد می‌دانند. اینان معتقدند که که بعد از غلبه اسکندر مقدونی به ایران، سردار آتورپات در آذربایجان ظهور کرد و از اشغال آن توسط یونانیان ممانعت به عمل آورد. از آن به بعد این سرزمین به نام آتورپاتگان معروف شد. حکومت جانشینان آتورپات در آذربایجان در زمان اشکانیان نیز ادامه یافت و این منطقه توانست کماکان استقلال داخلی خود را در چهارچوب دولت اشکانی حفظ کند. سرانجام اردشیر بابکان بنیان‌گذار سلسله ساسانی بر حکمرانان محلی آذربایجان استیلا یافت و آنرا بصورت یک ایالت غیر موروثی اداره نمود.

 

گردشگری

  • آرامگاه شمس تبریزی خوی
  • آبشار شلماش سردشت
  • سنگ‌نگاره ساسانی خان‌تختی
  • گورستان خاندان مکری در بوکان
  • تپه حسنلو
  • سه گنبد
  • سد بوکان
  • تخت سلیمان تکاب
  • قره‌کلیسا
  • غار سهولان مهاباد
  • فقرگاه مهاباد
  • سد مهاباد
  • تپه قلایچی
  • شهر باستانی سه هزار ساله موصاصیر سردشت
  • سلطان یعقوب نقده
  • مسجد جامع ارومیه
  • سنگ کاظم خان
  • کلیسای ننه مریم
  • دره قاسملو (گه لیه خان) (دره شهدا)
  • موزه ارومیه
  • سه گنبد
  • آبشار سوله‌دوکل مرگور
  • جنگل‌های مرگور (واقع در دره باوان)
  • چشمه آب معدنی گراوان مهاباد
  • دامنه کوه قره داغ دربسر
  • بوزخانا چورس
  • قرمزی مسجد چورس
  • آرامگاه سادات کوه کمره‌ای -چالدران
  • دژ بسطام، دژ باستانی دوره اورارتو در روستای بسطام-چایپاره
  • غار چهل پله خضرلو-چالدران
  • کاخ و موزه باغچه‌جوق-ماکو
  • دالانها و غارهای زیرزمین در اطراف آرارات-ماکو

 

رودها

نام رود محل جریان مقصد طول (کیلومتر)
زرینه رود شاهین دژ، میاندوآب دریاچه ارومیه ۲۳۰ طولانی‌ترین
زاب بریسو پیرانشهر - سردشت آبریز زاب ۲۱۸
رود ارس مرز ماکو رود کورا (جمهوری آذربایجان) -
رودخانه زنگمار ماکو رود ارس (آراز) ۱۰۳
ساری سو ماکو رود ارس (آراز) ۱۳۰
آق‌چای چایپاره ارس (آراز) ۱۰۹
قطور چای خوی ارس (آراز) ۱۴۵
مهابادرود (چم مهاباد) مهاباد دریاچه ارومیه ۹۲٫۵
ساروق رود تکاب زرینه‌رود (جغاتو) ۶۶٬۲
آجرلو رود شاهین دژ زرینه‌رود (جغاتو) -
هاچه سو شاهین دژ زرینه‌رود (جغاتو) -
لیلان رود ملکان - میاندوآب زرینه‌رود (جغاتو) -
سیمینه‌رود) بوکان، میاندوآب دریاچه ارومیه ۱۳۹
خلیفان بوکان سیمینه رود (تاتائو) -
زولا چای سلماس دریاچه ارومیه ۸۰٫۵
نازلو چای ارومیه دریاچه ارومیه ۹۲٫۵
شهر چای ارومیه دریاچه ارومیه ۷۲٫۵
باراندوز چای ارومیه دریاچه ارومیه ۶۷٫۵
گدارچای (محمدیار) نقده دریاچه ارومیه ۱۰۰
روضه چای ارومیه دریاچه ارومیه ۶۰
آواچار رود پیرانشهر آبریز زاب ۶۲
چم لاوین پیرانشهر آبریز زاب ۴۹
چم زاب گرژال سردشت آبریز زاب ۹۵